Sir David Adjaye OBE. Image copyright by Adjaye Associates

การสร้างเรื่องเล่าจากการเปลี่ยนแปลงของ RIBA Royal Gold Medal ประจำปี 2021

เป็นประจำของทุกปีที่ Royal Institute of British Architects (RIBA) จะประกาศชื่อสถาปนิกรับเหรียญเชิดชูซึ่งได้รับพระราชทานจากสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 โดยตรง ซึ่งเป็นกิจกรรมเริ่มต้นมาก่อนรัชสมัยของพระองค์ตั้งแต่ปี 1848 ให้แก่สถาปนิกที่มีทั้งอิทธิพลและมีชื่อเสียงทั้งทางตรงและทางอ้อม ซึ่งผู้รับรับเหรียญทองประจำปี 2021 นี้คืออัศวินด้านสถาปัตยกรรมผู้เพิ่งได้รับการแต่งตั้งยศในปี 2017 ได้แก่ Sir David Adjaye OBE

Sir David Adjaye OBE พร้อมเหรียญทองพระราชทาน. Image copyright by RIBA/Francis Kokoroko 2021

Sir Adjaye ก่อตั้งบริษัท Adjaye Assosiates มาตั้งแต่เดือนมิถุนายน ปี 2000 ปัจจุบันสำนักงานถูกขยายให้มีตั้งอยู่ทั้งใน London New york และ Accra มีงานที่สร้างเสร็จแล้วตั้งอยู่หลายที่ทั่วทุกมุมโลกหลากหลายสเกล แต่งานที่ทำให้เป็นที่พูดถึงมากขึ้นในระดับสากลคือ Smithsonian Institution's National Museum of African American History and Culture ตั้งอยู่ที่ National Mall ในเมือง Washington D.C.

สถาปัตยกรรมและเส้นทางสู่สายงานของ Sir David Adjaye OBE สถาปนิกชาวอังกฤษ-กาน่า มีการเปลี่ยนแปลงไปกับขนบอยู่ตลอดช่วงเวลา จากบทสัมภาษณ์ที่เคยให้ไว้กับ The Hour Glass บันทึกบทการสัมภาษณ์การสร้างเรื่องเล่าที่เปลี่ยนแปลงผ่านผลงานของเขาได้อย่างชัดเจน

Moscow School of Management Skolkovo. Image by Sachkov | Dreamstime.com

ภายนอกของอาคาร Francis A. Gregory Neighbourhood Library, Washington D.C. Image by Edmund Sumner and Jeff Sauers

ภายในของอาคาร Francis A. Gregory Neighbourhood Library, Washington D.C. Image by Edmund Sumner

ด้วยพื้นฐานทางครอบครัวที่ไม่ได้อยู่ในสายงานสร้างสรรค์ ทำให้เขารู้จักการทำงานอย่างสถาปนิกแบบมืออาชีพเป็นครั้งแรกเมื่อได้ย้ายมาอยู่ที่อังกฤษ แต่สิ่งที่ตัวเขาสัมผัสถึงความงามทางสถาปัตยกรรมกลับไม่ใช่สิ่งที่แสดงออกมาภายนอก สิ่งที่ทำให้เขามีความรู้สึกเชื่อมต่อระหว่างสถาปัตยกรรมกับประสบการณ์ที่เคยผ่านมา ร่วมถึงทุกสถานที่การเดินทางก่อนมาอยู่อังกฤษ คือความงามที่ขึ้นอยู่กับอิทธิพลของมันส่งผลกับคนอย่างไร ไม่ใช่แค่ในแง่รูปลักษณ์ แต่ต้องสะท้อนถึงวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ของคน

เนื่องจากอาชีพนักการทูตชาวกาน่าของพ่อและแม่ ทำให้ช่วงๆ ชีวิตวัยเด็กของ Sir Adjaye ซึ่งเกิดที่ Tanzania ต้องระหกระเหินเดินทางอยู่เสมอ จากประเทศตะวันออกของแอฟริกา กลับไปตะวันตกไปจนเหนือของแอฟริกา ถึงตะวันออกกลาง และย้ายไปอังกฤษในที่สุด เขาจึงมีประสบการณ์พหุทางภาษาและวัฒนธรรม รวมถึงแรงขับเคลื่อนที่แตกต่างกันไปในแต่ละที่บนโลกตั้งแต่เล็ก

ในมุมมองของเขา ศิลปะและสถาปัตยกรรมถือเป็นสิ่งเดียวกัน ทั้งสองสิ่งต่างมีมุมมองอันทรงพลังที่สามารถสะท้อนเกี่ยววิถีชีวิตของคนได้

"สำหรับผมแล้ว ศิลปินที่ดีที่สุดคือศิลปินที่บอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับการมีอยู่ของผม"

แม้จะถ่ายทอดออกมาได้อย่างล้ำลึกหรืออย่างมีเล่ห์กลก็ตาม เขาไม่อาจใช้แค่วิจารณญาณส่วนตัววิจารณ์ถึงแค่ประโยชน์ของมันได้ แต่เขานิยมชื่นชมคุณค่าในส่วนที่ศิลปินใช้มุมมองถ่ายทอดออกมาด้วยวิธีการใดให้ลึกซึ้งเกินกว่าการใช้คำเพื่อบรรยาย เพื่อให้ผู้คนเข้าถึงมันได้มากขึ้นในเรื่องที่ซับซ้อนหรือเรียบง่ายก็ตาม สำหรับเขาแล้วการได้เห็นสิ่งที่ศิลปินได้ทำผ่านศิลปะในช่วงเวลาต่างๆ ตั้งแต่อดีต สิ่งที่ทำอยู่ในปัจจุบัน และคาดการณ์ถึงสิ่งที่จะเกิดในอนาคต ล้วนเป็นการบรรยายเรื่องราวที่ตรึงเขาได้ ณ จุดนั้น

130 William โครงการอสังหา Residential Building ใน New York พัฒนาโดย Adjaye Associates ที่ดำเนินการใกล้สำเร็จ. Image by Paul Clemence

Sir Adjaye มองชีวิตในศตวรรษที่ 21 นั้นมีความเป็นอยู่ทั้งในระบบหมุนเวียนแบบวงกลมและแนวตั้งมากขึ้น เพราะการมีอยู่ในปัจจุบันไม่ได้เกี่ยวกับการเกิดขึ้นและดับไปเหมือนในอดีตแล้ว แต่การสร้างตึกระฟ้าเป็นสุดยอดการร่วมมือกันเพื่อให้เกิดสิ่งก่อสร้างอันซับซ้อนอันเป็นหนึ่งในสิ่งประดิษฐ์ที่ยอดเยี่ยมของศตวรรษนี้ ส่วนหนึ่งเพราะการคิดค้นลิฟต์โดยสารที่สามารถเชื่อมต่อผู้คนในแนวตั้ง รวมทั้งเป็นการสร้างสุดยอด Topology แบบใหม่ขึ้นมา นี่จึงเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เขาอยากสร้าง Residential Building ที่สามารถบรรยายถึงห่วงอารมณ์ของการใช้ชีวิตบนอากาศ ให้ตัวอาคารถูกหลอมด้วยเรื่องราวถิ่นที่ตั้งเพื่ออธิบายถึงละแวกที่อยู่ ประกอบกับการใช้หน้าต่างแต่ละบานแสดงเรื่องเล่าต่างๆ ที่แตกต่างตามนัยยะของมัน

Smithsonian National Museum of African American Arts and Culture, Washington DC. Image copyright by Adjaye Associates | Nic Lehoux

อย่างไรก็ตามโครงการที่เปลี่ยนชีวิตของ Sir Adjaye ทั้งในแง่การทำงานและมุมมองชีวิตมากที่สุด คือ National Museum of African American History and Culture แม้จะมีอายุยังน้อยในวงการเมื่อเทียบกับตัวงาน และบทบาทที่ได้รับของช่วงเวลาสำหรับการทำโครงการนี้ ทั้งตัวเขาและทีมต่างทุ่มเทเป็นอย่างมาก จนแทบไม่สามารถรับทำโครงการอื่นๆได้เป็นช่วงเวลาหนึ่ง เพราะต่างต้องเสพย์เนื้อหาและย่อยข้อมูลจำนวนมาก แต่ก็ทำให้เขาได้เรียนรู้อย่างมากเช่นกัน เมื่อถึงวันที่ Barak Obama เดินทางมาจากธรรมเนียบขาวมาเปิดพิพิธภัณฑ์ ช่วงเวลานั้นเขาถึงรู้สึกถึงเป้าหมายได้บางอย่างในชีวิตบรรลุผล และเป็นช่วงหนึ่งในชีวิตที่ตัวเขามีความอิ่มอกอิ่มใจมากๆ ในขณะที่อาคารกำลังก่อเกิดเรื่องราวของมันหลังเปิดใช้งาน ตัวเขาเองก็ได้กลืนไปกับผู้ร่วมชมงาน เข้าชมสาระคดีของแต่ละห้องภาพยนตร์ในพิพิธภัณฑ์ มีอารมณ์ร่วมและร้องไห้ไปกับมัน กลายเป็นช่วงเวลาที่เขาประทับใจและเก็บเกี่ยวหอบกลับมาในช่วงเวลาทำงานเช่นกัน หลังจากนั้นเขาจึงเริ่มเห็นว่า ผู้คนก็ต่างสังเกตุเห็นสัญญะของอาคารหลังนี้นอกเหนือจากสุนทรียศาสตร์และการใช้งานของมัน

รูปปั้นเทพยดาสวมมงกุฎทรง Ziggurat “Veranda Post: Equestrian Figure and Female Caryatid”. Image copyright by Met Museum

Signature ของอาคารคือสิ่งที่ผู้ออกแบบถอดรูปทรง อันมีความหมายนัยยะเชื่อมโยงถึง "มงกุฎ" (Corona) มาจากเศษเสี้ยวหนึ่งทางประวัติศาสตร์ของเมือง Benin ซึ่งปัจจุบันเป็นส่วนหนึ่งของประเทศไนจีเรีย Benin เคยเป็นอาณาจักรหนึ่งอันรุ่งเรืองของแอฟริกาตะวันตกก่อนการเข้ามาล่าอาณานิคมของยุโรป
ในวัดหลังนั้นประดับไปด้วย Caryatids หรือเสาที่สลักเป็นรูปเทพยดา ซึ่งส่วนหัวสลักด้วยมงกุฎทรง Ziggurat รูปแบบตามอารยธรรมเมโสโปเตเมีย มงกุฎอันนั้นเป็นจุดเริ่มต้นของการสอดแทรกเรื่องราวของคน กลุ่มคน และอาณาจักรที่เคยเจริญรุ่งเรืองอย่างสง่างามในอดีต ซึ่งเศษเสี่ยวความพิเศษเหล่านี้ต่างถูกละเลย และหลงลืมไปจากผู้คน เพราะปัจจุบันอาณาจักร Benin ได้ถูกจักรวรรดิอังกฤษทำลายไปแล้ว เพื่อให้เรื่องเล่าทั้งหลายได้สอดคล้องเกี่ยวกับอารยธรรมที่ยังไม่ได้รับการพัฒนา

หนึ่งในบ้านที่ออกแบบโดย Adjaye Associates ที่แสดงชั้นหินทางประวัติศาสตร์ของ New York, Carriage House, New York. Image by LYNDON DOUGLAS

Sir Adjaye ยังกล่าวว่าสิ่งที่ทำให้มนุษย์แตกต่างจากสิ่งมีชีวิตชนิดอื่นคือมนุษย์มีความฝันและเรื่องเล่าให้บอกต่อ สถาปัตยกรรมเป็นอีกหนึ่งสัญลักษณ์สำหรับสถาปนิกเพื่อใช้สื่อสารถึงเรื่องราวความหวัง และแรงบันดาลใจ ดังนั้นกระบวนการออกแบบในรูปแบบสิ่งของและอาคารของ Sir Adjaye ประกอบไปด้วยขั้นตอนที่เขาต้องค้นหาส่วนประกอบตามประวัติศาสตร์ ซึ่งก่อให้เป็นปัจจุบัน และส่งผลต่อไปในอนาคต แล้วนำเรื่องเล่าทั้งสามช่วงเวลามาร้อยเรียงให้เกิดขึ้นในเนื้องานแล้ว ผู้เล่าเรื่องมีหน้าที่สำคัญในการออกแบบนำเสนอสารต่างๆ ให้ดูสมเหตุสมผล หรือหลีกเลี่ยง หรือลดทอนลง หรือทำให้บางอย่างเด่นชัดขึ้น

Ruby City, San Antonio. Image copyright by Adjaye Associates | Dror Baldinger FAIA

สำหรับ Sir Adjaye แล้วกระบวนการทำงานในรูปแบบของสถาปนิกเป็นส่วนสำคัญที่ก่อให้เกิดสายสัมพันธ์พิเศษระหว่างตัวงานและผู้ออกแบบ ประกอบไปด้วยการใช้จินตนาการค้นหา เรียบเรียงเป็นการวิจัย อาศัยความรู้สึกที่เกี่ยวกับรูปทรง และขนาดเป็นองค์ประกอบ
การเปลี่ยนแปลงแต่ละขั้นตอนมีช่วงเวลามหัศจรรย์ที่ผู้ออกแบบเท่านั้นสามารถสัมผัสได้ในแต่ละช่วงเวลา จากกระบวนการการคิดงานซึ่งมีขนาดอยู่ในมือ เมื่อถึงจุดหนึ่งมันจากงานที่คิดจะถูกขยายออกมาในแต่ละช่วง จนกระบวนการสุดท้ายที่ผู้ออกแบบกลายเป็นสัดส่วนที่เล็กจนเข้าไปอยู่ในงานได้ สำหรับ Sir Adjaye แล้วการเปลี่ยนแปลงในลักษณะนี้เป็นความรู้สึกเสพย์ติดอย่างลึกล้ำ และทำให้เขาตื่นเต้นทุกครั้งที่ได้พบและทำงานสถาปัตยกรรม

"ผมคิดว่า ความสงสัยมันมีวิวัฒนาการตลอด ความสงสัยสำหรับคนที่ทำงานอยู่ในสายสร้างสรรค์เป็นเสมือนเชื้อเพลิงที่ขับเคลื่อนชีวิต ผมคิดถ้าผมหมดความสงสัยเมื่อไหร่ บางทีอาจหมายความว่าผมอาจตายไปแล้ว"

ความสงสัยในมุมมองของ Sir Adjaye เป็นส่วนที่ทำให้เขาตั้งคำถามเกี่ยวกับสรรพสิ่ง พร้อมตั้งคำถามเกี่ยวกับสิ่งที่เขาจะทำ ทั้งเป็นแรงขับเคลื่อนในการดำรงชีวิตจึงเป็นไปเพื่อจะหาคำตอบ เขาเคยเป็นคนที่มีปัญหากับการตั้งข้อสงสัยอันก่อเกิดความไม่แน่นอน แต่ปัจจุบันเมื่อเจริญก้าวหน้าขึ้น เขากลับกลายเป็นคนที่พร้อมกระโดดเข้าหาความไม่แน่นอน และชอบเข้าหาทุกโอกาสที่นำไปสู่การตั้งคำถาม รวมถึงการค้นพบที่น่าอัศจรรย์

The Webster, Los Angeles, California. Image copyright by Adjaye Associates | LAURIANGHINITOIU

Translated & Rewritten: Nada Inthaphunt
Source: [The Hour Glass]. (2020, April 29). ‘‘Sir David Adjaye –Building Transformative Narratives”[Video File]. Retrieved from https://www.thehourglass.com/th/video/david-adjaye/