เรื่องและภาพ: กุลธิดา ทรงกิตติภักดี

ถ้าพื้นที่รอบตัวมืดสนิทเหมือนจักรวาล มีเพียงแสงเล็กๆ จากดาวนำทางให้เดิน
แน่นอนว่าเราจะรับรู้ได้ถึงการไร้ซึ่งขอบเขตของสถานที่นั้น

นิทรรศการ Jean Nouvel, in my head, in my eye...belonging...เป็นนิทรรศการสถาปัตยกรรมที่ฉีกกฏนิทรรศการทั้งหมดที่เคยเห็นมา เพราะนี่คือการจำลองโรงภาพยนตร์ขนาดย่อมมาไว้ในห้องจัดแสดงของ Shanghai Power Station of Art ซึ่งถือเป็นนิทรรศการเดี่ยวครั้งแรกของเขาที่จัดขึ้นในจีน Jean Nouvel สถาปนิกวัย 74 ปี ผู้มีชื่อเสียงมากที่สุดคนหนึ่งของฝรั่งเศส ผ่านร้อนผ่านหนาว และผ่านงานต่างๆ มามากมายทั่วโลก ผลงานของเขาทุกงานให้ความสำคัญกับสภาพแวดล้อมโดยเฉพาะแสงเงา บริบทเมือง และมุมมองต่างๆ ที่เกิดขึ้นในงานสถาปัตยกรรรม Nouvel ให้นิยามการออกแบบสถาปัตยกรรมไว้ว่าเหมือนการกำกับภาพยนตร์ มีลำดับเรื่องราวต่างๆ ของแต่ละบริบท ผ่านการเล่าเรื่องจากที่ว่างและสิ่งแวดล้อมที่แปรเปลี่ยนไปในงานสถาปัตยกรรม

สำหรับบทบาทของผู้กำกับหนังนิทรรศการนี้ Nouvel เริ่มเรื่องจากประตูทางเข้าที่จงใจให้อยู่พอดีกับตำแหน่งปากบนรูปหน้าของเขา มีเพียงสูจิบัตรบางๆ ที่บอกเล่าข้อมูลของนิทรรศการวางอยู่ด้านข้าง ไม่ใช่ฉบับหนาที่อธิบายผลงานต่างๆ ในนิทรรศการสถาปัตยกรรมของสถาปนิกคนอื่นอย่างที่เคยเป็น “เพราะสถาปัตยกรรมเป็นเรื่องของความรู้สึก” นี่คือเหตุผลหลักของเขาในการออกแบบนิทรรศการ
ทันทีที่ก้าวข้ามผ่านทางเข้า แสงสว่างทั้งมวลดับมืดลง ผนังห้องและฉากกั้นถูกเปลี่ยนเป็นสีดำด้วยความสูงมากกว่าห้าเมตรที่ทำให้พื้นที่โดยรอบมืดสนิท คงเหลือไว้แต่แสงสลัวของโมเดลอะคริลิคหกชิ้นจากโครงการ Galeries Lafayette, Tour de Verre, Lucern Culture and Convention Center, Fondation Cartier pour l’art contemporain, Tour Sans Fins, และ Tete Defense ที่ถูกเลือกมาแสดง ขนาบด้วยจอ LED ขนาดเล็กหกจอแสดงภาพอาคารประกอบ
เมื่อเดินผ่านผนังกั้นส่วนจัดแสดงโมเดลจะพบจอภาพยนตร์ขนาดยักษ์ที่รวบรวมผลงานมากกว่าร้อยชิ้นของเขาทั่วโลก

เนื้อหาในหนังยาวหลายชั่วโมงไม่มีลำดับสถานที่หรือปีที่สร้างงาน แต่มีจุดร่วมเชื่อมโยงถึงกันคือ keyword ที่เป็นตัวขับเคลื่อนการออกแบบของเขาซึ่งแตกต่างไปในแต่ละงาน รวมถึงแสงและเงาในงานสถาปัตยกรรมที่เขาให้ความสำคัญกับมันมาก โดยผู้ชมสามารถเลือกที่จะยืนชมด้านบนหรือจะนั่งชมตรงที่นั่งไล่ระดับได้ตามอัธยาศัย อย่างที่ Nouvel ว่า นิทรรศการนี้ให้คนมาชม นั่ง พูดคุย รู้สึก ไร้ซึ่งข้อจำกัดของเวลา

เมื่อดูหนังจบเดินออกมาเอาไฟมือถือส่องโมเดลหกชิ้นอีกครั้ง ก็สามารถหยั่งรู้ได้ถึงความสำคัญของแสงและเงาที่เขาต้องการถ่ายทอดออกมา ถ้าการออกแบบสถาปัตยกรรมเทียบได้กับการกำกับภาพยนตร์ ภาพยนตร์เรื่องนี้ของ Nouvel ไม่มีบทสรุปตอนท้าย มีแต่เพียงความรู้สึกที่ยังดำเนินต่อไป ความรู้สึกที่ทำให้เราตระหนักถึงการฝ่าฟันข้อจำกัดต่างๆ ที่เกิดขึ้นในวิชาชีพสถาปนิกเพื่อสร้างสรรค์งานสถาปัตยกรรมขึ้นมาบนโลกใบนี้ เนื้อเรื่องไม่มีอะไรซับซ้อนเป็นไปอย่างที่ควรจะเป็น แต่ใส่ใจในทุกรายละเอียดเช่นเดียวกับผลงานทุกชิ้นของเขา

http://powerstationofart.com/en/exhibition/Jean-Nouvel.html
Power Station of Art
Jean Nouvel: in my head, in my eye…belonging…
Dates: November 7th, 2019 - March 1st, 2020
Location: 7F PSA
678 Miaojiang Road, Huangpu District, Shanghai, 200011