มันไม่ใช่วันพิเศษ ไม่มีสัญญาณบอกเหตุล่วงหน้า ทุกๆ อย่างเกิดขึ้นอย่างเงียบเชียบ ราวกับเป็นเรื่องธรรมดาที่สุด ไม่มีที่มาที่ไป ไม่มีเหตุผลที่สมเหตุสมผล แค่เกิดขึ้น ฟรันซ์ คาฟคา มักเริ่มต้นงานเขียนแบบนั้น และในเช้าแสนเรียบง่ายแบบเดียวกัน ฉันก็ตื่นขึ้นมาพบตัวเองอยู่กลางเมืองหลวงของสาธารณรัฐเช็กอีกครั้ง

  สำหรับคาฟคา ปรากคงจะถูกเรียกว่าเป็นบ้านได้ไม่ผิดนัก สำหรับปราก คาฟคาคือความภาคภูมิใจสำคัญที่สะท้อนจิตวิญญาณของเมือง ดังนั้นไม่ว่าในร้านกาแฟ ในพิพิธภัณฑ์ ป้ายถนน รูปปั้น ในการแสดงตั้งแต่บทละครเวทียันบัลเล่ต์ หรือแม้แต่บนของที่ระลึกและโปรแกรมทัวร์ ชื่อ หน้า ผลงาน และเรื่องราวชีวิตของคาฟคาปรากฏตัวในทุกที่ เรียกว่าต่อให้คุณไม่เคยได้ชื่อตาคนนี้มาก่อนเลยทั้งชีวิต คุณก็ยังต้องเห็นการมีอยู่ของเขาจนกลายเป็นแทบจะเพื่อนสนิทกันไปเลยในปราก

  ฉันเริ่มต้นวันด้วยนิทรรศการใหม่ล่าสุดเกี่ยวกับเขา Enter The World of Kaka ที่ตีความนิยายของคาฟคาออกมาเป็นพื้นที่กายภาพ มองเห็นและจับต้องได้ งานแสดงเล็กๆ อยู่ในตึกลึกตรงข้ามบ้านเลขที่ 5 ที่คาฟคาเกิด หลอนคือความรู้สึกแรกที่ฉันได้รับ ไม่ใช่ความหลอนแบบการกลัวผี แต่มันทั้งซับซ้อน วกวน อึดอัด และมืดทึบจนรู้สึกเหมือนจะไม่มีทางออก เหมือนจะเป็นบ้าอยู่ข้างในแต่ทำอะไรไม่ได้

  ในงานเขียนเรื่องกลาย (Metamorphosis) คาฟคาพูดถึงชายที่ชื่อ เกรเกอร์ ซัมซา นวนิยายขนาดสั้น ชวนให้นึกภาพตัวคุณเองเป็นเสาหลักของบ้านตื่นขึ้นมาในห้องของตัวเองเพื่อจะไปทำงานตามปกติ แต่กลับพบว่าร่างกายกลายเป็นแมลงตัวใหญ่บนเตียงที่คุ้นเคย แขนขาของคุณลีบเล็กยั้วเยี้ยและไม่อาจบังคับได้ดั่งใจ หน้าตาน่าเกลียดไม่ต่างไปจากแมลงสาป ไม่ใช่แค่ไปทำงานไม่ได้ แต่ยังสื่อสารกับใครไม่รู้เรื่อง ทุกคนที่เคยเคารพพึ่งพิงในตัวคุณเห็นคุณเป็นตัวประหลาด พ่อรังเกียจ แม่หวาดกลัว และน้องสาวสุดที่รักก็รู้สึกว่าเป็นภาระ ถ้าเป็นแบบนั้น คุณจะรู้สึกอย่างไรนะ

  เด็กชายฟรันซ์ คาฟคา เกิดและเติบโตมาในครอบครัวชนชั้นกลางยิวในฐานะลูกชายคนโต ที่แบกรับความคาดหวังอันหนักหน่วงของบิดาให้สานต่อธุรกิจการค้า ท่ามกลางน้องสาวอีกสามคน น้องชายทั้งสองของเขาเสียชีวิตไปตั้งแต่ยังเด็ก เขาเป็นตัวประหลาด เป็นคนที่บิดาไม่เคยยอมรับ มารดาหวาดกลัวเกินกว่าจะปกป้อง และเป็นภาระของครอบครัว กระทั่งวันสุดท้ายที่เขาจากไปด้วยโรคร้าย ต้นแบบของนิยายขนาดสั้นเรื่องนี้ก็มาจากอพาร์ทเมนท์ที่คาฟคาเคยอยู่จริงๆ ที่บ้านเลขที่ 15 น่าเสียดายที่ทุกวันนี้มันกลายร่างเป็นโรงแรมขนาดใหญ่ให้ผู้มาพักชมวิวแม่น้ำไปแล้ว

  ถ้าจะยังมีที่ไหนที่หน้าตาคล้ายกับบ้านที่เขาเคยอยู่ที่สุด คงเป็น Franz Kafka Society ที่ถูกออกแบบโดยสถาปนิกชาวอเมริกันซึ่งหลงใหลงานของคาฟคาอย่างยิ่ง

  ระหว่างทางจากตรงนั้นไปพิพิธภัณฑ์บนเกาะคัมปา ฉันต้องผ่านย่านเมืองเก่าที่คาฟคาเติบโตมา แลนด์มาร์กสำคัญอย่างนาฬิกาดาราศาสตร์ จัตุรัสเมืองเก่า จนถึงสะพานชาร์ลส์ บนถนนเต็มไปด้วยคู่รักกอดจูบแสดงความหวาน ในจดหมายถึงบรรดาคนรักทั้งหลาย ถ้อยคำของคาฟคาก็คร่ำครวญถึงหญิงสาว บ่งบอกความโรแมนติกชวนละลายหัวใจอย่าง “I miss you deeply, unfathomably, senselessly, terribly.” หรือ “May I kiss you then? On this miserable paper? I might as well open the window and kiss the night air.” แต่คาฟคาไม่เคยแต่งงาน ตลอดชีวิตของเขามีผู้หญิงผ่านเข้ามาไม่น้อย และเขาเกือบแต่งงานถึง 4 ครั้ง ทว่าสุดท้ายก็พังงานแต่งตัวเอง คาฟคาโทษความเก็บกดที่เกิดจากพ่อของเขาในจดหมายถึงพ่อ (Letter to Father) ที่ไม่เคยถึงมือพ่อจริงๆ