มีไม่บ่อยครั้งนักที่ภาพยนตร์สารคดีจากยุโรปจะข้ามฟากมาเข้าชิงรางวัลออสการ์ ข้ามทั้งทวีป ข้ามทั้ง genre ของภาพยนตร์ แต่ “Collective” ภาพยนตร์สารคดีจากโรมาเนียของผู้กำกับ อเล็กซานเดอร์ นาเนา ก็ทำสิ่งนั้นได้ กล่าวคือมันคือเข้าชิงรางวัลออสการ์ทั้งในสาขาภาพยนตร์สารคดียอดเยี่ยมพร้อมกับเข้าชิงในสาขาภาพยนตร์ ต่างประเทศยอดเยี่ยมไปพร้อมกัน ปรากฏการณ์นี้คงอธิบายความยอดเยี่ยมของตัวหนังเองได้โดยไม่จำเป็น ต้องขยายความอะไรอีก
แม้ในความมืดมนของหลายๆ อย่างที่เกิดขึ้นในบ้านเรา มืดมนทั้งในแง่เสรีภาพในการแสดงออก มืดมนทั้งในแง่ความล้มเหลวในการจัดการปัญหาไวรัส “โควิด-19” ของรัฐ มืดมนแม้กระทั่งบทบาทของสื่อมวลชน กระแสหลักซึ่งควรทำหน้าที่สะท้อนการทำงานอันบกพร่องของรัฐได้ดีกว่านี้ในฐานะผู้จุดโคมไฟให้ความสว่างแก่ผู้คน ในความมืดมนทั้งปวงเหล่านั้น เราก็ยังโชคดีพอที่ยังมีโอกาสได้ดูภาพยนตร์เรื่อง “Collective” นี้
“Collective” จัดฉายรอบปฐมทัศน์ไปเมื่อวันที่ 8 เมษายนที่ผ่านมาที่โรงภาพยนตร์เฮาส์ สามย่าน โดยก่อนฉายภาพยนตร์ มีการเสวนาที่จัดขึ้นโดย Documentary Club ร่วมกับสมาพันธ์สื่อไทยเพื่อประชาธิปไตย หรือ “DemAll” (Thai Media for Democracy Alliance) ในหัวข้อการทำข่าวสืบสวนและการตีแผ่ความจริงของสื่อมวลชน กับ ฐปณีย์ เอียดศรีไชย และ สันติวิธี พรหมบุตร สองนักข่าวสาย Investigative Journalist อันดับต้นๆ ของเมืองไทย
เรื่องเริ่มต้นในปี 2015 เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ “คอเล็กทีฟคลับ” ในประเทศโรมาเนีย มีผู้เสียชีวิต 27 คน บาดเจ็บ 180 คน ภายหลังเมื่อประชาชนพบว่าคลับโด่งดังแห่งนี้ไม่มีระบบดับเพลิงและทางหนีไฟ พวกเขา โกรธเกรี้ยวและลงถนนประท้วง กดดันจนเกิดการเปลี่ยนรัฐบาลใหม่ แต่แล้ว 4 เดือนหลังโศกนาฏกรรม กลับยังมีเหยื่อที่เข้ารักษาตัวในโรงพยาบาลตายเพิ่มอีก 37 คนด้วยเหตุผลที่ไม่อาจอธิบายได้ ก่อนที่แพทย์และพยาบาลจะตัดสินใจเผยความจริงที่อยู่เบื้องหลังความดำมืดนั้นแก่ กาตาลัน โตลอนตัน ผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์กีฬารายวัน “สปอร์ต กาเซตต์” ที่แม้จะเป็นหนังสือพิมพ์กีฬา แต่เมื่อตนเองได้รับข้อมูล สำคัญที่เกี่ยวข้องกับชีวิตผู้คน เขาและทีมก็ทำการเปิดโปงความฉ้อฉลครั้งมโหฬารของระบบสาธารณสุขและรัฐบาล แม้จะเจออุปสรรคนานับปการแต่ กาตาลัน ก็สู้ทุกวิถีทางในการเปิดโปงความฉ้อฉลของรัฐที่เกี่ยว โยงกันระหว่างนักการเมืองกับนักธุรกิจสาธารณสุข ด้วยความเชื่อว่า “เมื่อใดที่สื่อมวลชนสยบยอมต่ออำนาจรัฐ เมื่อนั้นรัฐก็จะข่มเหงประชาชน”
