การ ‘กลายสภาพ’ สู่รูปโฉมและฟังก์ชันใหม่ทางสถาปัตยกรรมของสำนักงานปากน้ำ
ในนวนิยายเรื่อง ‘Metamorphosis’ ของฟราน คาฟคา ได้กล่าวถึงชายผู้หนึ่งซึ่งได้ ‘กลายสภาพ’ ไปเป็นแมลงปีกแข็ง ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งกับตนเอง รวมถึงปฏิสัมพันธ์ที่เขา (หรือมัน) มีต่อบริบทแวดล้อมรอบข้าง ซึ่งถ้าหากเราจะตั้งคำถามกับรูปฟอร์มหรือฟังก์ชันทางสถาปัตยกรรมนั้น เราก็คงจะพบว่า งานออกแบบเชิงสถาปัตย์เกือบทุกชิ้น คือการทำให้พื้นที่หนึ่งๆ ได้ ‘กลายสภาพ’ ด้วยกันแทบทั้งสิ้น เช่นเดียวกับสำนักงานปากน้ำ ของบริษัทสถาปัตย์ Archimontage Design Fields Sophisticated ได้เลือกเพื่อที่จะเข้าหาโจทย์อันท้าทายชิ้นนี้ในแบบที่เปลี่ยนสภาพจากหน้ามือเป็นหลังมือ
ด้วยพื้นที่ตั้งหลักของโครงการ อันเป็นโรงงานแปรรูปไม้และบ้านพักอาศัยสูง 15 และ 7 เมตรตามลำดับ ณ ซอยเล็กถนนสายลวด อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรปราการ ที่ถือได้ว่าเป็นเขตอุตสาหกรรมใหญ่นอกกรุงเทพฯ ที่ทางเจ้าของต้องการย้ายฐานการผลิตไปยังละแวกใหม่ที่ไม่ไกลจากเดิมเพิ่มประสิทธิผล สถานที่แห่งนี้จึงถูกเปลี่ยนแปลงไปแล้วหนหนึ่งให้เป็นสถานที่เก็บสินค้ารอการจำหน่าย เปี่ยมล้นไปด้วยความเงียบและวังเวง และมีความร้างไม่ต่างอะไรกับความเป็นแมลงปีกแข็งที่นิ่งสงบในตัวของมัน
แต่โชคดี ที่พื้นที่ใช้สอยโดยรวมทั้งหมด 89 ตารางเมตรนั้น ไม่ต้องการการขยับขยายอะไรนอกไปเสียจากการเปลี่ยนแปลงอีกครั้งให้เป็นสำนักงานธุรการขนาดย่อมของพนักงานไม่เกิน 5 คน ทำให้เป็นการง่ายสำหรับผู้ออกแบบที่จะเข้าหาและกำหนดโปรแกรมทางสถาปัตย์ได้โดยไม่ถึงขั้นหนักหน่วงหรือตึงมือแต่อย่างใด
นั่นทำให้สำนักงานปากน้ำแบบใหม่ ถูกแบ่งพื้นที่ออกเป็นสามส่วนหลัก หนึ่งคือส่วนรับรองด้านหน้าขนาด 16 ตารางเมตร และพื้นที่ทำงานขนาด 42 ตารางเมตร ที่ถูกบรรจุเอาไว้ในกล่องกระจกใสสองก้อนด้วยขนาดที่ลดหลั่นกันลงไป เชื่อมโยงกับส่วนหลังอันเป็นห้องครัวและห้องน้ำที่กั้นด้วยผนังไม้เนื้ออ่อนอีกชั้นหนึ่ง ก่อนจะเชื่อมส่วนด้านบนกับบริเวณที่พักอาศัยเดิมได้อย่างพอดิบพอดี
ในด้านลักษณาการภายนอกก็คืออีกส่วนที่ได้รับการประทินโฉมใหม่หมดจด ไม่ว่าจะด้วยส่วนหน้าที่โปร่งใสสูงสุดเพื่อสร้างบรรยากาศที่ตัดกันกับภายนอกอย่างเห็นได้ชัด เลือกใช้วัสดุอย่างกระผืนใหญ่ ใส ไร้กรอบ ประกบบนและล่างผ่านแผ่นบางๆ ของฝ้าเพดานและพื้น ซ่อนโครงสร้างและเก็บเอาไว้ให้อย่างเป็นระเบียบภายใต้พื้นที่โดยรอบที่ยังคงฟังก์ชันของการเป็นโรงเก็บไม้และสินค้าเพื่อรอคอยการจำหน่าย รวมถึงเร้นกายตนเองไว้หลังกำแพงเดิมของโรงงาน ไม่เด่นหราจนขัดแย้ง แต่ก็ไม่ได้ถูกกลบกลืนไปด้วยบริบทแวดล้อม เป็นความตัดกันที่ใครที่ได้พบเห็นจะต้องรู้สึกทึ่ง และประหลาดใจ
ย้อนกลับมาที่นิยามของคำว่า ‘การกลายสภาพ’ ที่ถูกเขียนขึ้นในนวนิยายของฟราน คาฟคา มันส่งความหมายแฝงถึงการเปลี่ยนแปลงที่สามารถเกิดขึ้นได้ ไม่ว่าจะทั้งชีวิต มุมมอง บริบทแวดล้อม หรืองานออกแบบ ซึ่งสำนักงานปากน้ำชิ้นนี้ ก็เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ชัดเจนว่า หน้าที่ของสถาปนิกนั้น ไม่เพียงแต่จะครอบคลุมถึงการออกแบบอันเป็นหลักแก่นสำคัญ แต่ยังรวมไปถึงการพิจารณาที่ตั้งของโครงการ ความต้องการของลูกค้า ก่อนที่จะมาตีโจทย์ แล้วนำเสนอ ‘การกลายสภาพ’ แบบใหม่ ไม่ว่าโปรแกรมนั้นๆ ต้องการที่เปลี่ยนแปลงตนเองให้ต่างออกไป หรือเป็นเพียงของใหม่ที่สอดรับกับฟังก์ชันเดิมโดยไม่กระเทือนถึงหัวใจหลักนั้นๆ เองก็ตาม
Architect: Archimontage Design Fields Sophisticated
Location: Samut Prakan, Thailand
Architect in Charge : Cherngchai Riawruangsangkul, Thanakit Wiriyasathit
Area : 89 sq.m.
Project Year : 2018
Photographs : Beer Singnoi