Vanessa Barragao
ศิลปินชาวโปรตุเกสผู้เปลี่ยนวัสดุเหลือทิ้ง ให้กลายเป็นท้องทะเลและแนวปะการังบนผืนพรม

คลื่นน้ำอันลื่นไหลราวกับกำลังเคลื่อนไหว และแนวปะการังน้อยใหญ่บนโขดหินใต้สมุทร จากไหมพรมและด้ายหลากสีสันบนผืนพรมแขวนขนาดใหญ่ ที่ทุกคนได้เห็นเป็นงานแฮนด์คราฟท์จากการปัก ถัก ร้อยขึ้นด้วยสองมือของ วาเนสซ่า บาร์ราเกา (Vanessa Barragao) ศิลปินสาวโปรตุเกส และทีมงานของเธอ ภายในสตูดิโออันอบอุ่นในเมืองอัลบูเฟย์รา (Albufeira) ทางตอนใต้ของโปรตุเกสอันเป็นบ้านเกิดของเธอ

Dunas, 2022

งานศิลปะสิ่งทอบนผืนพรมของวาเนสซ่าเกิดขึ้นมาจากสองความรู้สึกของเธอที่มีต่อทะเล ศิลปินสาวจึงตั้งใจถ่ายทอดข้อความอันสลักสำคัญเหล่านั้นลงไปในผลงาน โดยใช้เทคนิคงานฝีมือแบบดั้งเดิมมาผสมผสาน จนทำให้ไหมพรมและด้ายจากโรงงานร้างในบริเวณรอบสตูดิโอที่เดิมเป็นวัสดุและขยะเหลือทิ้ง กลายภาพของท้องทะเลที่น่าประทับใจ แต่เพราะอะไรที่ทำให้ธรรมชาติเหล่านี้กลายมาเป็นแรงบันดาลใจในการทำงานศิลปะของเธอ ไปค้นหาคำตอบพร้อมกันจากบทสนทนาระหว่างวาเนสซ่าและ Everything ได้เลย!

Salinas, 2022

คุณทำงานศิลปะมากี่ปีแล้ว น่าจะประมาณ 6 ปีใช่หรือเปล่า
คิดว่าใช่นะคะ ฉันเองก็จำแน่นอนไม่ได้เหมือนกันว่าจริง ๆ แล้วตัวเองเริ่มต้นตอนไหน เพราะมันถูกสั่งสมและพัฒนามาเรื่อย ๆ ตั้งแต่ตอนที่เริ่มเรียนเทคนิคงานฝีมือบางส่วนจากคุณย่า ก่อนจะได้เรียนรู้และพัฒนาทักษะเกี่ยวกับงานฝีมืออย่างจริงจัง รวมถึงค้นพบความหลงใหลและสิ่งที่ต้องการจะสื่อสารในผลงานจากช่วงที่เรียนมหาวิทยาลัย แต่ถ้าเป็นการสร้างผลงานศิลปะบนพรม ฉันคิดว่าน่าจะเริ่มต้นจริง ๆ ในช่วงปี 2016

เรารู้มาว่าตอนที่คุณเรียนอยู่ที่มหาวิทยาลัยลิสบอน ตอนแรกคุณตั้งใจจะเข้าไปเรียนเกี่ยวกับการออกแบบแฟชั่น แต่ทำไมจู่ ๆ ถึงเปลี่ยนความสนใจจากแฟชั่นมาเป็นการทำงานศิลปะสิ่งทอได้ละ
ตอนเด็ก ๆ ฉันเคยคิดว่า ‘บางทีตัวเองอาจจะอยากเป็นแฟชั่นดีไซเนอร์ก็ได้ละมั้ง’ ฉันเลยสมัครเข้าไปเรียน แต่หลังจากที่ได้เรียนแล้ว ฉันพบว่าอุตสาหกรรมแฟชั่นก่อมลภาวะให้กับโลกค่อนข้างมาก มันผิดจากที่คิดไว้และนั่นเองก็ที่ทำให้ฉันตระหนักถึงความสำคัญของสิ่งแวดล้อมมากขึ้น หลังจากที่เรียนจบปริญญาตรี ฉันเลยเลือกที่จะเรียนต่อปริญญาโทแล้วให้ความสนใจไปที่เรื่องของสิ่งทอมากขึ้นค่ะ

Picos de Europa, 2021

เมื่อมองจากผลงานแต่ละชิ้นแล้ว ดูเหมือนว่าคุณจะได้แรงบันดาลใจมาจากท้องทะเลเป็นหลัก ธรรมชาติทางทะเลมันมีอิทธิพลต่อการทำงานของคุณได้ยังไง
อาจจะเพราะว่าฉันเติบโตขึ้นมาในเมืองที่อยู่ริมทะเล และได้เห็นว่าไลฟ์สไตล์ในชีวิตประจำวันส่วนหนึ่งของเราก่อให้เกิดผลกระทบต่อทะเล แต่เรากลับไม่ได้สนใจมันเลย นี่อาจจะเป็นเหตุผลที่ทำให้ฉันอยากทำงานศิลปะเพื่อสื่อสารเรื่องนี้ มันน่าจะถึงเวลาแล้วที่มนุษย์จะต้องคิดถึงผลของการกระทำที่มีต่อธรรมชาติและต้องเคารพสิ่งแวดล้อมให้มากขึ้น และไม่ใช่แค่ในทะเลเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงสิ่งแวดล้อมอื่น ๆ บนโลกด้วย

การทำงานศิลปะเพื่อสื่อสารเกี่ยวกับประเด็นท้องทะเลของฉันมันเกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ เรียกว่าออร์แกนิกมาก ๆ อาจจะเพราะว่าฉันหลงรักทะเลและรู้สึกกังวลไปพร้อม ๆ กัน ตอนที่ฉันไปดูปะการังที่ทะเลคาริบเบียนเป็นครั้งแรก ปะการังเหล่านั้นมันสวยงามราวกับเวทมนต์ มันสวยเกินคำบรรยายจนทำให้ฉันหลงรักมัน แต่ในขณะเดียวกันก็รู้สึกกังวลและละอายใจด้วยค่ะ เพราะเรากำลังจะสูญเสียธรรมชาติที่สวยงามเหล่านี้ไปด้วยฝีมือของเราเอง ดังนั้นมันจึงสำคัญมากที่จะต้องสื่อสารและส่งต่อข้อความเหล่านี้ออกไป เพราะยังมีผู้คนอีกเยอะที่ไม่เคยมีประสบการณ์ได้เห็นปะการังของจริงด้วยตาตัวเอง พวกเขาจึงยังไม่เห็นถึงสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นใต้ท้องทะเล รวมถึงความสำคัญของปะการังที่เป็นที่อยู่อาศัยหลักของสัตว์น้ำใต้ทะเล

Coral Garden, 2021

นอกจากปัญหาเรื่องธรรมชาติแล้ว ยังมีข้อความหรือสิ่งที่อยากจะสื่อสารผ่านงานของตัวเองอีกไหม
มีค่ะ อย่างเรื่องความสำคัญของเทคนิคงานฝีมือแบบดั้งเดิม มันสำคัญมากนะคะที่เราจะต้องทำให้ผู้คนเห็นถึงคุณค่าของการลงมือทำอะไรสักอย่างด้วยตัวเอง เพราะเวลาที่พวกเขาได้ลงมือทำได้เฝ้ามองงานค่อย ๆ เติบโตและพัฒนาจนสำเร็จ มันมีคุณค่าทางจิตใจมากค่ะ และอีกหนึ่งเหตุผลก็คือ เราจะต้องพยายามรักษาและสืบทอดเทคนิคเก่าแก่เหล่านี้ต่อไป เพราะมันมีคุณค่าในแง่ของการเป็นมรดกทางวัฒนธรรมของประเทศ

ซึ่งคุณค่าของงานฝีมือเหล่านี้มันตรงข้ามกับสิ่งที่วงการแฟชั่นกำลังสร้างอยู่ในปัจจุบันมากค่ะ แฟชั่นในปัจจุบันมีกระบวนการผลิตที่รวดเร็วมาก และดูเหมือนจะรวดเร็วเกินไปจนทำให้มีสินค้าเสื้อผ้าสินค้าเกินจำเป็น ทั้งที่ในชีวิตพวกเราไม่ได้ต้องการเสื้อผ้ามากขนาดนั้น และไม่ได้มีความจำเป็นที่จะต้องเปลี่ยนเสื้อผ้าใหม่ทุกปีเหมือนที่วงการแฟชั่นทำให้เราเข้าใจผิดอีกด้วย

Living Coral, 2021

เราชอบที่คุณอธิบายการทำงานของตัวเองว่า “we using waste to create artwork” นั้นแปลว่าผลงานของคุณทำมาจากวัสดุเหลือทิ้งทั้งหมดเลยใช่ไหม
ใช่เลยค่ะ วัสดุที่พวกเราใช้ทำงานทั้งหมดจะเป็นด้ายและไหมพรมที่เหลือทิ้งหรือค้างสต็อกที่ไม่ได้ถูกใช้งานแล้วจากโรงงานที่อยู่บริเวณรอบ ๆ สตูดิโอของเรา มันเป็นวัสดุที่ควรจะต้องถูกทิ้งลงถังขยะนั่นแหละ แต่ฉันเอามันมาทำความสะอาดใหม่และนำมาใช้ในการทำงานศิลปะ

ถ้างั้นเล่าให้เราฟังหน่อยว่าคุณทำงานและเปลี่ยนวัสดุเหล่านี้ให้กลายเป็นงานศิลปะได้อย่างไร
ฉันจะเริ่มต้นจากการเลือกว่าจะใช้ด้ายและไหมพรมสีอะไร ในงานขนาดเท่าไหร่ ฉันแทบจะไม่ค่อยวาดภาพต้นแบบไว้ค่ะ เพราะในตอนที่เรากำลังทำงานมันมักจะมีความคิดใหม่ ๆ ผุดขึ้นมาเสมอ และฉันก็ชอบอิสระในการได้ทดลองหรือเปลี่ยนไปทำตามไอเดียเหล่านั้น จะปรับไปทางนั้นดีไหมหรือเปลี่ยนมาทางนี้ดี แต่แน่นอนแหละว่าบางครั้งฉันก็มีการร่างภาพเอาไว้คร่าว ๆ เช่นกัน เพื่อที่จะได้รู้ว่าไอเดียหลักหรือสิ่งที่จะต้องการสื่อสารในงานครั้งนี้คืออะไร

หลังจากนั้นฉันก็จะเริ่มลงมือทำงานด้วยการขึ้นแคนวาส บนแคนวาสเหล่านั้นจะมีช่องสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ มากมาย ฉันและทีมงานก็จะเติมเต็มช่องเหล่านั้นด้วยไหมพรมและการใช้เทคนิคงานฝีมือต่าง ๆ เช่น การถักด้วย Latch Hook หรือพวกปะการังที่ถูกถักแบบโครเชท์โดยคุณย่าของฉัน บางครั้งฉันก็จะชอบใส่สีขาวที่สร้างความคอนทรานส์กับสีอื่น ๆ เพื่อสื่อถึงแนวปะการังที่เริ่มฟอกขาวด้วยค่ะ โดยรวมแล้วการทำงานขั้นตอนนี้จะใช้เวลาค่อนข้างนาน บางชิ้นก็เป็นสัปดาห์หรือนานเป็นเดือน สุดท้ายเมื่อทำเสร็จแล้ว ฉันก็จะค่อย ๆ ใช้กรรไกรตัดแต่งให้เกิดความโค้งเว้า ซึ่งมันช่วยทำให้ผลงานมีชีวิตชีวาและดูลื่นไหลเป็นธรรมชาติค่ะ

Nostalgia peça-mãe, 2020

จากที่คุณเล่ามา ดูเหมือนว่าครอบครัวของคุณก็เป็นส่วนหนึ่งของทีมด้วย
ใช่ค่ะ ฉันพยายามพาทุกคนในครอบครัวของฉันอย่างคุณตาคุณยายมาร่วมทำงานไปด้วยกัน เพื่อไม่ให้พวกเขารู้สึกว่าตัวเองตื่นมาแล้วไม่ได้ทำอะไรเลยนอกจากนั่งดูโทรทัศน์เฉย ๆ ให้พวกเขาได้มีกิจกรรมได้ใช้ชีวิตในทุกวัน

หลังจากที่คุณตัดแต่งชิ้นงานด้วยกรรไกรแล้วแน่นอนว่ามันจะต้องเกิดขยะที่เป็นเศษด้าย คุณเอามันมาใช้ทำงานศิลปะด้วยไหม หรือว่ามีวิธีอื่นในการจัดการพวกขยะเหล่านี้
อ้อ! ฉันเอาพวกมันมาใช้ทำงานศิลปะด้วยค่ะ ฉันพยายามเก็บรวบรวมพวกเศษด้ายเศษไหมพรมเหล่านี้มาสร้างเป็นชิ้นงานใหม่ ด้วยการมัดพวกมันรวมกันแล้วทำเป็นผลงานแนวประติมากรรม แต่ยังไม่สมบูรณ์เท่าไหร่เพราะยังเป็นชิ้นงานใหม่ที่เพิ่งอยู่ในช่วงเริ่มต้นทดลองเองค่ะ

Nostalgia _Nerpiti_, 2020

นอกจากพวกไหมพรมและด้ายค้างสต็อกเหล่านั้นแล้ว ยังมีการรีไซเคิลวัสดุอย่างอื่นด้วยหรือเปล่า
เรามีการรีไซเคิลพลาสติกด้วยนะคะ พวกท่อพลาสติกที่เป็นแกนของเส้นด้ายหรือก้อนไหมพรมพวกนั้น เราก็พยายามหาทางรีไซเคิลเพื่อเอามาทำเป็นโปรเจกท์หรือทำเป็นสิ่งของชิ้นใหม่ ก็ยังไม่แน่ใจค่ะเพราะเรายังทำกันไม่สำเร็จ แต่พวกเราก็จะพยายามคิดและหาทางทำมันได้แน่นอนค่ะ นอกจากพวกท่อพลาสติกแล้ว เรายังนำถุงพลาสติกมารีไซเคิลและใช้ในการทำงานผลงานศิลปะด้วยค่ะ พวกมันจะถูกทำมาใช้ในส่วนของชิ้นงานที่เป็นรากหรือกิ่งก้านต่าง ๆ ที่ยื่นออกมาจากตัวพรม โดยจะถูกใส่อยู่ข้างในรากเหล่านั้น

พวกเราเองก็ยังใส่พวกผ้าลงไปด้วย เป็นผ้ารีไซเคิลอย่างพวกผ้าม่านหรือผ้าปูรองด้านบนของเตียงที่เหลือทิ้งจากโรงแรมและโรงพยาบาลจำนวนมาก เพราะในย่านชุมชนที่พวกเราอยู่ไม่ได้เป็นเขตอุตสาหกรรมเลยมีโรงงานค่อนข้างน้อย แต่จะมีพวกโรงแรมค่อนข้างเยอะ ซึ่งก็สร้างขยะมากพอ ๆ กัน พวกเราเลยต้องหาวิธีในการจัดการปัญหาขยะเหล่านี้ที่เกิดขึ้นภายในชุมชนด้วยค่ะ

Living Coral, 2019

หลังจากทำงานศิลปะที่พูดถึงเรื่องของปัญหาสิ่งแวดล้อมมานานหลายปี คุณคิดว่าผลงานของตัวเองทำให้ผู้คนรับรู้ถึงปัญหานี้มากหรือน้อยแค่ไหน
ความจริงคือฉันไม่ค่อยได้ติดตามผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นต่อสังคมหรือผู้คนหลังจากปล่อยผลงานสักเท่าไหร่ค่ะ แต่ฉันก็หวังไว้ว่ามันจะเป็นแบบนั้น แล้วปัญหาสิ่งแวดล้อมตอนนี้ก็กำลังเป็นเทรนด์อยู่ ฉันเลยหวังว่าอย่างน้อยเทรนด์นี้มันจะช่วยเปลี่ยนแปลงความคิดของผู้คนในสังคมได้บ้าง แม้ว่าการเปลี่ยนแปลงมันจะเกิดขึ้นช้า ฉันก็เชื่อว่ามันจะต้องเกิดขึ้นในทางที่ดีแน่นอนค่ะ แต่ไม่ว่าจะยังไงฉันก็ยังคงทำงานด้านนี้ต่อไป เพราะมันคือเป้าหมายหลักในการสร้างสรรค์ผลงานของฉันอยู่แล้วค่ะ

สุดท้าย คุณมีเป้าหมายหรือความตั้งใจที่อยากจะทำให้สำเร็จภายในปี 2022 ไหม
เยอะมากเลยค่ะ (หัวเราะ) ปีนี้พวกเราสนใจประเทศแถบเอเชียอยู่ค่ะ เอเชียเป็นเป้าหมายหลักที่เราอยากจะลองเข้าไปสำรวจว่าจะมีที่ไหนบ้างที่เราสามารถนำผลงานไปจัดแสดงได้ ดังนั้นตอนนี้เราเลยกำลังทำงานอยู่กับทีมของแกลเลอรี่จากประเทศจีนค่ะ แล้วก็มีแพลนว่าจะจัดแสดงนิทรรศการเดี่ยวในเมืองเซี่ยงไฮ้กับพวกเขา ถ้าไม่มีอะไรขัดข้องฉันก็หวังว่าตุลาคมนี้พวกเราก็จะได้เปิดนิทรรศการครั้งนี้ตามที่ตั้งใจไว้ค่ะ นอกจากนั้นฉันเองก็ตั้งใจไว้ว่าจะพยายามทดลองและค้นหาวิธีการทำงานของตัวเองมากขึ้น เพื่อที่จะได้สร้างสรรค์ผลงานศิลปะใหม่ ๆ ออกมาค่ะ

ติดตามผลงานของศิลปินสาวคนนี้ได้ทาง
Instagram: @vanessabarragao_work
Facebook: Vanessa Barragao
Website: www.vanessabarragao.com

Living Coral, 2021